Tryptany, jak stosować je doraźnie na napad migreny

Co to są tryptany i jak działają

Tryptany to grupa leków na napad migreny, do której należą sumatryptan i rizatryptan. Są agonistami receptora serotoninowego 5-HT1. W napadzie migreny naczynia mózgowe są nadmiernie rozszerzone, a wokół nich toczy się proces zapalny odpowiadający za ból. Tryptany obkurczają te naczynia i hamują uwalnianie substancji odpowiedzialnych za ból, dzięki czemu napad zostaje przerwany. Działają więc na sam mechanizm migreny, a nie tylko na odczuwanie bólu, jak zwykłe leki przeciwbólowe.

Dlaczego liczy się pora przyjęcia

Kluczowa zasada stosowania tryptanów brzmi: im wcześniej, tym lepiej. Lek przyjęty na początku napadu, przy pierwszych objawach bólu, działa skuteczniej niż wzięty, gdy migrena jest już w pełni rozwinięta. Dzieje się tak między innymi dlatego, że w rozwiniętym napadzie pojawiają się nudności i spowolnienie pracy żołądka, przez co tabletka wchłania się gorzej. Nie warto czekać w nadziei, że ból sam minie. Jeśli rozpoznajesz swój napad, sięgnij po lek od razu.

Kiedy i jak powtórzyć dawkę

Jeśli pierwsza dawka nie zadziałała na dany napad, nie powtarza się jej dla tego samego napadu, bo to nie zwiększa szansy na ulgę. Dawkę można powtórzyć dopiero, gdy ból wcześniej ustąpił, a potem wrócił tego samego dnia, i to nie wcześniej niż po dwóch godzinach. Zawsze obowiązuje limit dobowy z ulotki, którego nie należy przekraczać. Jeśli napad regularnie wraca po ustąpieniu bólu, powiedz o tym lekarzowi, bo to zmienia dobór leczenia.

Tryptany a profilaktyka, to nie to samo

To najczęstsze nieporozumienie. Tryptan bierzesz w chwili napadu, żeby go przerwać. Lek profilaktyczny, na przykład topiramat, bierzesz codziennie, niezależnie od bólu, żeby napadów było mniej. Oba podejścia mogą się uzupełniać, ale mają różny cel i różny sposób stosowania.

O tym, czy potrzebna jest sama doraźna terapia, czy także profilaktyka, decyduje lekarz na podstawie częstości i nasilenia migreny.

Które tryptany są dostępne

W Polsce najczęściej stosuje się sumatryptan i rizatryptan. Sumatryptan jest najdłużej używanym tryptanem i występuje w tabletkach, zastrzyku oraz aerozolu do nosa. Rizatryptan u wielu osób zaczyna działać nieco szybciej i dostępny jest także jako liofilizat rozpuszczający się w ustach, co bywa wygodne przy nudnościach. Odpowiedź na konkretny tryptan jest indywidualna, więc jeśli jeden nie pomaga albo daje uciążliwe objawy, lekarz może zaproponować drugi. Porównanie znajdziesz w tekście rizatryptan a sumatryptan.

Na co uważać przy stosowaniu tryptanów

• Tryptany są przeciwwskazane przy chorobie niedokrwiennej serca, po zawale, po udarze i przy niekontrolowanym nadciśnieniu, dlatego wymagają oceny lekarza.
• Nie łącz tryptanu z innym tryptanem ani z ergotaminą.
• Zbyt częste stosowanie leków doraźnych, kilkanaście dni w miesiącu, grozi bólem głowy z nadużywania leków.
• Jeśli przyjmujesz leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI lub SNRI, powiedz o tym lekarzowi z powodu ryzyka zespołu serotoninowego.
• Częste objawy po tryptanie to senność i zawroty, więc uwzględnij to przed prowadzeniem samochodu.

Prosty schemat stosowania

• Rozpoznaj napad po swoich typowych objawach.
• Weź tryptan od razu, przy pierwszym bólu.
• Odpocznij w cichym, zaciemnionym miejscu, jeśli możesz.
• Powtórz dawkę tylko przy nawrocie bólu, po min. 2 godzinach.
• Notuj liczbę dni z lekiem w miesiącu i pokaż ją lekarzowi.

Jak rozpoznać, że to napad migreny

Skuteczne stosowanie tryptanu zaczyna się od trafnego rozpoznania własnego napadu, bo lek trzeba wziąć wcześnie. Migrena zwykle daje pulsujący ból, częściej po jednej stronie głowy, nasilający się przy wysiłku, któremu towarzyszą nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięk. U części osób napad poprzedza aura, czyli przemijające zaburzenia widzenia albo czucia. Z czasem większość pacjentów uczy się rozpoznawać swój typowy początek napadu. To właśnie ten moment jest sygnałem do przyjęcia tryptanu, a nie dopiero szczyt bólu.

Tryptan razem z lekiem przeciwbólowym

U części osób sam tryptan nie wystarcza, a dobre efekty daje połączenie go z niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, na przykład z ibuprofenem czy naproksenem. Takie połączenie bywa zalecane przez lekarza, bo oba leki działają na różne elementy napadu. To nie to samo co łączenie dwóch tryptanów, którego się nie robi. Zanim jednak zaczniesz łączyć leki na własną rękę, omów to z lekarzem, bo liczą się przeciwwskazania do NLPZ, na przykład choroba wrzodowa, oraz łączna liczba dni z lekami w miesiącu.

Postacie tryptanów przy silnych nudnościach

Nudności i wymioty potrafią zniweczyć działanie tabletki, która nie zdąży się wchłonąć. Dlatego przy napadach z silnymi wymiotami sensowne bywają inne postacie leku. Sumatryptan występuje jako zastrzyk podskórny o najszybszym działaniu oraz jako aerozol do nosa. Rizatryptan dostępny jest jako liofilizat rozpuszczany w ustach bez popijania wodą. Wybór postaci to element dopasowania leczenia do przebiegu Twoich napadów, o którym decyduje lekarz. Jeśli tabletki zawodzą przez wymioty, zgłoś to, bo rozwiązaniem jest zmiana postaci, a nie większa dawka.

Jak uzyskać receptę na tryptan

Ponieważ tryptany mają istotne przeciwwskazania sercowo-naczyniowe i interakcje, są dostępne wyłącznie na receptę. Konsultację można odbyć online: wypełniasz wywiad o przebiegu migreny, dotychczasowym leczeniu, chorobach i przyjmowanych lekach, a lekarz ocenia wskazania i przeciwwskazania. Jeśli nie ma powodów do odmowy, wystawia e-receptę na sumatryptan lub rizatryptan, a kod odbierasz na e-mail i realizujesz w aptece. Konsultacja kosztuje 59 zł, a przy odmowie kwota jest zwracana, więc płacisz za ocenę lekarza, nie za sam lek. To bezpieczna droga, bo dobór tryptanu i dawki wynika z Twojej sytuacji zdrowotnej.

Najczęstsze pytania o stosowanie tryptanów

Więcej przeczytasz na stronach o sumatryptanie i rizatryptanie oraz w tekście czy tryptany uzależniają.