Co to jest migrena? Definicja, rodzaje i różnica od zwykłego bólu głowy

Migrena, czyli co to za choroba

Migrena należy do tak zwanych pierwotnych bólów głowy, co oznacza, że nie jest objawem innej choroby, tylko schorzeniem samym w sobie. To choroba neurologiczna o podłożu w dużej mierze wrodzonym, która przebiega w nawracających napadach. Między napadami wiele osób czuje się zupełnie dobrze, a mimo to skłonność do migreny pozostaje. Jest to jeden z najczęstszych problemów neurologicznych, dotyczy kilkunastu procent dorosłych i wyraźnie częściej kobiet niż mężczyzn, a pierwsze napady pojawiają się zwykle w młodym wieku.

Kiedy ktoś pyta, co to migrena, warto od razu rozwiać jedno nieporozumienie. To nie jest oznaka słabości ani zwykłe zmęczenie, tylko realne zaburzenie pracy mózgu. Rozpoznanie stawia się na podstawie charakterystycznego obrazu napadów, a nie pojedynczego badania, bo nie ma testu z krwi ani obrazowania, które potwierdzałoby migrenę. Badania dodatkowe lekarz zleca raczej po to, żeby wykluczyć inne przyczyny bólu, gdy coś w przebiegu odbiega od typowego schematu.

Jak przebiega napad migreny

Napad migreny to nie tylko sam ból. U części osób rozwija się w kilku fazach, choć nie każdy przechodzi wszystkie z nich.

• Zwiastuny, czyli faza poprzedzająca napad nawet o kilkanaście godzin. Bywa to rozdrażnienie, ziewanie, apetyt na słodycze albo trudności ze skupieniem.
• Aura, występująca tylko u części chorych. To przemijające objawy neurologiczne, najczęściej wzrokowe, które zwykle poprzedzają ból.
• Faza bólu, czyli właściwy napad z pulsującym bólem głowy oraz objawami towarzyszącymi.
• Faza po napadzie, gdy ból ustępuje, ale zostaje zmęczenie, uczucie wyczerpania i trudność z koncentracją.

Sam ból głowy jest zwykle jednostronny, pulsujący i umiarkowany do silnego, a codzienna aktywność, jak wchodzenie po schodach, go nasila. Prawie zawsze dołączają się nudności, czasem wymioty, oraz nadwrażliwość na światło i dźwięk, przez którą chory szuka ciszy i zaciemnionego pokoju. Nieleczony napad trwa od kilku godzin do nawet trzech dni. Właśnie ten zestaw objawów, a nie samo natężenie bólu, przemawia za migreną.

Rodzaje migreny

Migrena nie u wszystkich wygląda tak samo. W praktyce klinicznej rozróżnia się kilka jej postaci, a najważniejszy podział opiera się na obecności aury oraz na częstości napadów.

Migrena bez aury

To najczęstsza postać. Napad zaczyna się od razu od bólu i objawów towarzyszących, bez wcześniejszych zaburzeń neurologicznych. Rozpoznaje się ją, gdy napady się powtarzają, a ból ma opisany wyżej charakter i przebieg.

Migrena z aurą

W tej postaci przed bólem lub na jego początku pojawia się aura. Najczęściej są to objawy wzrokowe, na przykład migoczące zygzaki, mroczki albo ubytek w polu widzenia, rzadziej mrowienie ręki i twarzy lub przejściowe trudności z mową. Objawy aury narastają stopniowo przez kilka minut i zwykle mijają w ciągu godziny, ustępując miejsca bólowi. Aura potrafi niepokoić, bo bywa mylona z objawami udaru, dlatego pierwszą w życiu aurę zawsze warto skonsultować z lekarzem.

Migrena epizodyczna a przewlekła

Drugi podział dotyczy częstości napadów. O migrenie epizodycznej mówimy, gdy głowa boli mniej niż piętnaście dni w miesiącu. Migrena przewlekła to sytuacja, w której ból głowy występuje co najmniej piętnaście dni w miesiącu przez ponad trzy miesiące, a przynajmniej część tych dni ma cechy migreny. Przejście w postać przewlekłą często wiąże się ze zbyt częstym sięganiem po leki doraźne, dlatego liczba dni z lekami w miesiącu ma tak duże znaczenie.

Migrena a zwykły ból głowy, kluczowe różnice

Najczęstszy zwykły ból głowy to ból napięciowy. Bywa nazywany bólem od stresu czy zmęczenia i naprawdę różni się od migreny, choć oba potrafią uprzykrzyć życie. Poniższa tabela zestawia typowe cechy obu rodzajów bólu.

Zestawienie orientacyjne. U jednej osoby mogą występować oba rodzaje bólu, a rozpoznanie stawia lekarz na podstawie całego obrazu.

Skąd się bierze migrena

Podłożem migreny jest wrodzona, zwiększona pobudliwość mózgu, dlatego choroba często występuje rodzinnie. W czasie napadu dochodzi do aktywacji układu nerwu trójdzielnego i uwolnienia substancji zapalnych, między innymi białka CGRP, co odpowiada za ból i towarzyszące objawy. Aura z kolei tłumaczona jest przejściową falą pobudzenia i zahamowania czynności kory mózgowej. Nie trzeba znać tych mechanizmów na pamięć, ale warto wiedzieć, że migrena ma konkretne podłoże biologiczne.

Na tak przygotowanym gruncie napad wyzwalają często czynniki zewnętrzne. Do najczęstszych należą:

• stres, a bywa że dopiero jego nagłe odpuszczenie, na przykład w weekend,
• zmiany hormonalne, zwłaszcza okres okołomiesiączkowy,
• niedobór snu lub jego nadmiar oraz nieregularny tryb dnia,
• pomijanie posiłków i odwodnienie,
• alkohol, szczególnie czerwone wino, oraz niektóre pokarmy,
• silne bodźce, jak ostre światło, hałas czy długa praca przy ekranie.

Wyzwalacze są indywidualne, dlatego wielu chorym pomaga prowadzenie dzienniczka napadów. O tym, co jeść, a czego unikać, piszemy szerzej w tekście o diecie przy migrenie.

Jak leczy się migrenę

Leczenie migreny dzieli się na dwa tory. Doraźnie, na pojedynczy napad, stosuje się leki przeciwbólowe. Przy łagodniejszych napadach bywają wystarczające dostępne bez recepty ibuprofen i paracetamol. Gdy to za mało, lekarz zaleca leki swoiste dla migreny, czyli tryptany, takie jak sumatryptan i rizatryptan. Przerywają one napad i wydawane są wyłącznie na receptę. Więcej o tym, kiedy leki bez recepty przestają wystarczać, znajdziesz w artykule leki na migrenę bez recepty.

Drugi tor to profilaktyka, którą rozważa się przy częstych lub bardzo uciążliwych napadach. Jej celem nie jest przerwanie pojedynczego bólu, tylko zmniejszenie liczby napadów w miesiącu. Stosuje się tu między innymi topiramat, przyjmowany codziennie przez dłuższy czas. Zarówno tryptany, jak i leki profilaktyczne mają swoje wskazania i przeciwwskazania, dlatego o ich doborze zawsze decyduje lekarz po ocenie sytuacji. Receptę na lek dobrany do Twoich napadów można dziś uzyskać także online, po konsultacji i wypełnieniu wywiadu medycznego.

Kiedy ból głowy wymaga pilnej pomocy

Zdecydowana większość napadów migreny, choć bardzo uciążliwych, nie zagraża życiu. Są jednak sygnały, przy których ból głowy nie jest typową migreną i wymaga pilnej oceny. Skorzystaj z pilnej pomocy, a w razie nagłego zagrożenia życia dzwoń pod numer 112, jeśli pojawi się:

• nagły, najgorszy w życiu ból głowy, który narasta w kilka sekund,
• ból z wysoką gorączką i sztywnością karku,
• osłabienie kończyny, zaburzenia mowy, widzenia lub utrata przytomności,
• ból głowy po urazie głowy,
• ból zupełnie inny niż Twoje dotychczasowe napady albo pierwsza w życiu aura.

Spokojnie, poza sytuacją nagłą, skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy napady stają się częstsze lub silniejsze albo przestają reagować na dotychczasowe leki. To znak, że schemat leczenia warto przejrzeć.

Najczęstsze pytania o migrenę