Migrena brzuszna u dzieci i dorosłych - objawy, diagnoza i leczenie

Co to jest migrena brzuszna

Nazwa bywa myląca, bo z bólem głowy ta dolegliwość ma pozornie niewiele wspólnego. Migrena brzuszna należy jednak do rodziny zaburzeń związanych z migreną i uznawana jest za jej wczesną postać. Zamiast typowego, pulsującego bólu głowy pojawiają się nawracające napady bólu brzucha, a sam ból głowy podczas epizodu często w ogóle nie występuje albo jest niewielki.

Problem dotyczy przede wszystkim dzieci, najczęściej między trzecim a dziesiątym rokiem życia, ze szczytem około siódmego roku. Szacuje się, że doświadcza go kilka procent dzieci, nieco częściej dziewczynki. W wywiadzie rodzinnym u tych dzieci bardzo często znajdujemy migrenę u rodziców lub rodzeństwa, co potwierdza wspólne, dziedziczne podłoże obu problemów. U dorosłych migrena brzuszna zdarza się rzadko i rozpoznaje się ją dużo ostrożniej.

Objawy migreny brzusznej

Napad wygląda dość charakterystycznie i powtarza się według podobnego schematu. Ból brzucha jest tępy, opisywany po prostu jako "bolący", umiarkowany lub silny, i lokalizuje się w linii środkowej ciała, zwykle wokół pępka. Dziecko z reguły trudno wskazuje dokładny punkt. Bólowi towarzyszą co najmniej dwa z poniższych objawów:

• brak apetytu, dziecko odmawia jedzenia,
• nudności, często nasilone,
• wymioty, które bywają szczytowym momentem napadu,
• bladość skóry, czasem z podkrążonymi oczami i sennością.

Pojedynczy epizod trwa od 2 do 72 godzin, a więc od kilku godzin do trzech dni. Kluczowa dla rozpoznania jest jeszcze jedna cecha: pomiędzy napadami dziecko jest całkowicie zdrowe, bez żadnych dolegliwości brzusznych. Właśnie ta nawrotowość i pełny powrót do sprawności odróżniają migrenę brzuszną od bólów brzucha o innym podłożu. Wyzwalacze bywają podobne jak w migrenie głowy - stres i emocje, zmęczenie, opuszczanie posiłków, odwodnienie, podróż czy silne bodźce.

Migrena brzuszna u dzieci a u dorosłych

U dzieci to jedna z częstszych przyczyn nawracających, niewyjaśnionych bólów brzucha, przy których wyniki badań są prawidłowe. Rodzice często słyszą wcześniej, że "to nerwy" albo że dziecko udaje, tymczasem napady są realne i mają neurologiczne podłoże. U dorosłych obraz jest podobny, ale rozpoznanie stawia się znacznie rzadziej i dopiero po dokładnym wykluczeniu chorób przewodu pokarmowego, dróg moczowych i innych przyczyn. Dorośli z migreną brzuszną to najczęściej osoby, które równolegle miewają migrenowe bóle głowy lub przechodziły takie napady w dzieciństwie.

Jak lekarz rozpoznaje migrenę brzuszną

Nie istnieje badanie krwi ani obrazowe, które potwierdzałoby migrenę brzuszną. To rozpoznanie z wykluczenia, oparte na charakterystycznym obrazie napadów oraz na tym, że inne przyczyny bólu brzucha zostały wykluczone. Lekarz zbiera szczegółowy wywiad, bada dziecko i zwraca uwagę na tak zwane objawy alarmowe, które przemawiają przeciw migrenie brzusznej i wymagają dalszej diagnostyki:

• ból stale umiejscowiony z dala od pępka lub promieniujący,
• ból wybudzający dziecko w nocy,
• wymioty z domieszką krwi lub żółci, krew w stolcu,
• gorączka, chudnięcie, zahamowanie wzrastania,
• przewlekła biegunka lub inne stałe dolegliwości między napadami.

W zależności od sytuacji lekarz może zlecić podstawowe badania, aby wykluczyć między innymi zaparcia, refluks, celiakię, nietolerancje pokarmowe, zakażenie czy chorobę dróg moczowych. Dopiero prawidłowy wynik oceny i typowy przebieg napadów pozwalają rozpoznać migrenę brzuszną. Warto wiedzieć, że przypomina ona charakterem migrenę jako chorobę i bywa opisywana obok innych jej objawów.

Leczenie migreny brzusznej

Leczenie zależy od tego, jak częste i uciążliwe są napady. Podstawą jest uspokojenie rodziny i dziecka oraz nauczenie, jak reagować na początek epizodu.

Postępowanie podczas napadu

W czasie napadu pomaga to samo, co przy migrenie głowy: odpoczynek w cichym, zaciemnionym pokoju, sen oraz nawodnienie małymi porcjami. Przy silniejszym bólu lekarz może zalecić prosty lek przeciwbólowy, taki jak paracetamol lub ibuprofen, a przy nasilonych wymiotach rozważyć lek przeciwwymiotny. U dziecka o doborze i dawce leku decyduje wyłącznie lekarz, samodzielne łączenie preparatów jest niewskazane. Więcej o reagowaniu na początek napadu piszemy w tekście napad migreny, co robić.

Zapobieganie napadom

Gdy napady są częste, długie i zaburzają naukę oraz codzienne funkcjonowanie, lekarz może rozważyć leczenie profilaktyczne, przyjmowane regularnie przez dłuższy czas. Stosuje się tu leki znane z zapobiegania migrenie, między innymi pizotifen, propranolol, cyproheptadynę czy amitryptylinę, a u starszych pacjentów bywa też topiramat. Dobór leku, dawkę i czas leczenia ustala lekarz, zwykle neurolog lub pediatra, po ocenie korzyści i możliwych działań niepożądanych. To nie jest decyzja, którą można podjąć na własną rękę.

Unikanie wyzwalaczy

Duże znaczenie ma regularny tryb dnia: stałe pory snu i posiłków, dbanie o nawodnienie oraz ograniczanie nadmiaru bodźców i stresu. Wielu rodzinom pomaga prowadzenie dzienniczka napadów, w którym notuje się okoliczności poprzedzające epizod. Pozwala to z czasem rozpoznać indywidualne wyzwalacze. Wskazówki dotyczące odżywiania zebraliśmy w artykule o diecie przy migrenie.

Rokowanie, czyli co dalej z migreną brzuszną

Rokowanie jest zwykle dobre. U większości dzieci napady bólu brzucha z czasem stają się rzadsze i w okresie dojrzewania ustępują. Trzeba jednak wiedzieć, że znaczna część tych dzieci rozwija później typową migrenę z bólem głowy, bo obie dolegliwości mają wspólne podłoże. Dlatego rozpoznanie migreny brzusznej warto zapamiętać, a w razie pojawienia się w przyszłości nawracających bólów głowy powiązać jedno z drugim i skonsultować z lekarzem.

Kiedy zgłosić się pilnie

Zdecydowana większość napadów migreny brzusznej, choć męcząca, nie zagraża zdrowiu. Są jednak sytuacje, w których ból brzucha wymaga pilnej oceny, bo może oznaczać co innego. Skontaktuj się szybko z lekarzem, a przy nagłym zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112, jeśli pojawi się:

• nagły, bardzo silny ból brzucha, zwłaszcza z twardym, bolesnym brzuchem,
• wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy, krew w stolcu,
• wysoka gorączka towarzysząca bólowi,
• ból inny niż dotychczasowe napady lub stale umiejscowiony poza okolicą pępka,
• odwodnienie, apatia albo znaczne pogorszenie stanu dziecka.

Najczęstsze pytania o migrenę brzuszną