Migrena - przyczyny i czynniki wyzwalające napad

Dlaczego pojawia się migrena

Migrena nie jest zwykłym zmęczeniowym bólem głowy, tylko chorobą neurologiczną z określonym podłożem. Jej najgłębszą przyczyną jest wrodzona podatność mózgu, który u osób z migreną łatwiej się pobudza i intensywniej odpowiada na bodźce ze środowiska oraz z wnętrza organizmu. Ta cecha jest w dużej mierze dziedziczna i wieloczynnikowa, dlatego migrena często występuje rodzinnie. Jeśli chorował na nią rodzic, ryzyko u dziecka jest wyraźnie wyższe.

Skłonność do migreny ujawnia się zwykle w okresie dojrzewania i w młodym wieku dorosłym, a nasilenie napadów bywa największe między 30. a 40. rokiem życia. Choroba dotyczy częściej kobiet, co wiąże się przede wszystkim z wahaniami hormonów płciowych. Dziedziczy się jednak podatność, a nie sam napad, więc to, co wywołuje ból u jednej osoby, u innej nie musi mieć znaczenia.

Jak powstaje napad migreny

Dokładny mechanizm migreny nie jest w pełni poznany, ale obecne rozumienie odchodzi od dawnej, czysto naczyniowej teorii na rzecz modelu neuronaczyniowego, w którym pierwotne są zmiany w samym mózgu. Gdy dochodzi do uruchomienia napadu, aktywuje się układ trójdzielno-naczyniowy: włókna nerwu trójdzielnego uwalniają neuropeptydy, przede wszystkim peptyd związany z genem kalcytoniny (CGRP). Prowadzi to do rozszerzenia i zapalenia neurogennego naczyń opon mózgowych oraz do przewodzenia sygnału bólowego.

W trakcie napadu układ nerwowy staje się nadwrażliwy, czyli ulega tak zwanej sensytyzacji. Dlatego ból jest pulsujący i nasila się przy ruchu, a zwykłe bodźce, jak światło czy dźwięk, stają się nieprzyjemne. Rolę CGRP potwierdza to, że nowoczesne leki celujące w ten peptyd potrafią przerywać lub zmniejszać liczbę napadów.

U osób z aurą za jej objawy odpowiada osobne zjawisko: przechodząca przez korę mózgu fala pobudzenia, a następnie zahamowania czynności neuronów, nazywana korową depresją szerzącą się. To ona daje przemijające objawy wzrokowe lub czuciowe i uważa się, że może współuruchamiać opisany wyżej mechanizm bólu.

Czynniki wyzwalające migrenę

Sama skłonność do migreny nie wystarczy, żeby doszło do napadu. Potrzebny jest bodziec, czyli czynnik wyzwalający. Triggery nie są przyczyną choroby, tylko iskrą, która uruchamia napad u osoby już do niego predysponowanej. Poniżej najczęściej zgłaszane grupy czynników.

Zestawienie orientacyjne. U każdej osoby zestaw czynników wyzwalających bywa inny.

Migrena a hormony u kobiet

U kobiet migrena jest około dwa do trzech razy częstsza niż u mężczyzn, a odpowiadają za to głównie wahania poziomu estrogenów. Najsilniejszym momentem jest spadek estrogenu tuż przed miesiączką, który u wielu pacjentek wyzwala napad. Taką postać nazywa się migreną miesiączkową, a napady w tym okresie bywają dłuższe i trudniejsze do przerwania. Przebieg choroby często zmienia się też w ciąży, gdzie u części kobiet migrena łagodnieje, oraz w okresie menopauzy.

Dieta, używki i odwodnienie

Wielu pacjentów łączy napady z konkretnymi produktami, choć dowody naukowe dla części z nich są niejednoznaczne. Najlepiej udokumentowanym wyzwalaczem pokarmowym jest alkohol, zwłaszcza czerwone wino. Poza tym wymienia się dojrzewające sery zawierające tyraminę, przetworzone i peklowane mięsa z azotanami, glutaminian sodu oraz aspartam. U części osób znaczenie mają nie same produkty, lecz nieregularne jedzenie: pominięty posiłek i związany z nim spadek poziomu cukru, a także odwodnienie.

Osobną rolę odgrywa kofeina, która działa dwukierunkowo. Umiarkowana ilość bywa pomocna, ale zarówno jej nadmiar, jak i nagłe odstawienie u osoby przyzwyczajonej mogą wywołać napad. Warto też pamiętać, że ochota na słodycze bywa mylona z wyzwalaczem, a w rzeczywistości bywa wczesnym objawem rozpoczynającego się napadu.

Dlaczego jeden bodziec nie zawsze wywołuje napad

Czynniki wyzwalające rzadko działają w pojedynkę. Zwykle napad pojawia się dopiero wtedy, gdy kilka z nich nałoży się na siebie i razem przekroczą indywidualny próg pobudliwości. Ten sam kieliszek wina wypity po dobrze przespanej nocy może nie zaszkodzić, a w połączeniu z niewyspaniem i stresem stanie się iskrą napadu. Dlatego to samo nie zawsze wywołuje ból, co bywa mylące przy szukaniu przyczyn.

Najlepszym sposobem na rozpoznanie własnych czynników jest dzienniczek napadów. Zapisuj datę, nasilenie bólu, sen, posiłki, miesiączkę oraz okoliczności z poprzedzającej doby. Po kilku tygodniach zwykle da się dostrzec powtarzające się wzorce, a wtedy łatwiej ograniczyć te czynniki, na które masz wpływ, jak regularny sen, nawodnienie i posiłki o stałych porach.

Kiedy przyczyna bólu głowy wymaga pilnej oceny

• Nagły, bardzo silny ból, opisywany jako najgorszy w życiu, narastający w kilka sekund.
• Ból głowy z gorączką i sztywnością karku.
• Ból, który pojawił się po urazie głowy.
• Ból z narastającym osłabieniem, zaburzeniami mowy, widzenia lub świadomości.
• Pierwszy tak silny ból głowy po 50. roku życia lub wyraźna zmiana dotychczasowego charakteru bólów.

Leczenie migreny i kiedy potrzebna recepta

Nie da się usunąć wrodzonej skłonności do migreny, ale można nad chorobą panować. Leczenie idzie dwoma torami. Doraźnie przerywa się trwający napad, a przy częstych napadach stosuje się profilaktykę, która zmniejsza ich liczbę.

• Doraźnie działają tryptany, takie jak sumatryptan i rizatryptan, przyjęte na początku fazy bólu. Przy łagodniejszych napadach pomagają zwykłe leki przeciwbólowe.
• Profilaktycznie, gdy napady wracają często, lekarz może zalecić topiramat przyjmowany codziennie.

Tryptany i leki profilaktyczne są dostępne wyłącznie na receptę, ponieważ mają przeciwwskazania i wymagają oceny lekarza. E-receptę na lek na migrenę można uzyskać online, bez wychodzenia z domu, po wypełnieniu wywiadu medycznego i konsultacji. O tym, czy dany lek jest dla Ciebie odpowiedni, zawsze decyduje lekarz.

• Wypełniasz formularz medyczny o przebiegu migreny, aurze i przyjmowanych lekach
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot

Najczęstsze pytania o przyczyny migreny